Wysuwana rolka kotwicy - rozwiązanie, które zmienia sposób kotwiczenia z dziobu

System kotwiczny na łodzi często oceniamy przez pryzmat kotwicy, łańcucha i windy kotwicznej. Tymczasem równie ważny jest element znajdujący się pomiędzy nimi a wodą – rolka dziobowa, czyli prowadnica kotwicy.

To właśnie jej geometria decyduje o tym, jak kotwica opuszcza dziób, w jakiej odległości od kadłuba zaczyna swobodnie opadać, jak układa się podczas podnoszenia oraz w jaki sposób jest przechowywana podczas pływania.

Problem staje się szczególnie widoczny na nowoczesnych łodziach motorowych i jachtach z pionowym lub niemal pionowym dziobem. Klasyczna, nieruchoma rolka może znajdować się zbyt blisko kadłuba. W rezultacie podczas opuszczania lub wybierania kotwicy jej łapy albo korpus mogą znaleźć się niebezpiecznie blisko laminatu, żelkotu czy lakierowanej powierzchni dziobu.

Odpowiedzią na ten problem jest znacznie bardziej zaawansowana konstrukcja: prowadnica kotwicy z wysuwaną i wychylną rolką.

Nie jest to po prostu dłuższa rolka dziobowa. To mechanizm, który najpierw wysuwa kotwicę przed dziób, a następnie poprzez ruch wychylny umożliwia jej rozpoczęcie swobodnego opuszczania.

W Szopeneria.pl dostępne są dwa warianty takiego rozwiązania:

Prowadnica kotwicy 4–10 kg z wysuwaną rolką AISI 316

Prowadnica kotwicy 10–20 kg z wysuwaną rolką AISI 316

To konstrukcje należące do stosunkowo wąskiej grupy specjalistycznych prowadnic, których zasadę działania można porównać m.in. z systemem Mr. Fantastic oferowanym przez Osculati.

Dlaczego zwykła rolka dziobowa nie zawsze wystarcza?

Klasyczna prowadnica kotwicy jest konstrukcyjnie bardzo prosta. Łańcuch przechodzi przez rolkę umieszczoną przed dziobem, a wciągana kotwica dochodzi do prowadnicy i zatrzymuje się w swojej pozycji spoczynkowej.

Na wielu jednostkach taki układ sprawdza się bardzo dobrze. Problem pojawia się wtedy, gdy geometria dziobu i kotwicy powoduje, że punkt rozpoczęcia opadania znajduje się zbyt blisko kadłuba.

Szczególnie dotyczy to jednostek mających:

• pionowy lub niemal pionowy dziób,
• niewielki nawis dziobowy,
• wysoko poprowadzoną linię pokładu,
• dużą kotwicę pługową lub typu Bruce,
• windę kotwiczną zamontowaną stosunkowo daleko od krawędzi dziobu,
• niewiele miejsca na zamontowanie klasycznego, długiego bukszprytu.

Podczas opuszczania kotwica nie zawsze od razu spada pionowo. Najpierw musi przejść z pozycji spoczynkowej do położenia, w którym jej środek ciężkości znajdzie się przed punktem podparcia.

Przy niewłaściwie dobranej prowadnicy właśnie podczas tego ruchu kotwica może znaleźć się bardzo blisko kadłuba.

Jeszcze bardziej problematyczne może być podnoszenie. Łódź porusza się na fali, łańcuch nie zawsze biegnie idealnie w osi, a podnoszona kotwica może się obracać. Jeżeli prowadnica kończy się niewiele przed dziobem, margines bezpieczeństwa pozostaje niewielki.

Zamiast wydłużać dziób - wysuń samą rolkę

Pomysł stojący za wysuwaną prowadnicą jest bardzo ciekawy.

Zamiast montować na stałe bardzo długą konstrukcję wystającą przed dziób, zastosowano ruchomy mechanizm prowadzący.

W pozycji spoczynkowej całość pozostaje stosunkowo zwarta. Gdy rozpoczyna się opuszczanie kotwicy, ruchoma część prowadnicy przesuwa się do przodu. Dopiero kiedy kotwica zostanie odsunięta od dziobu, mechanizm może się wychylić i pozwolić jej opaść.

Oznacza to, że ruch odbywa się w dwóch etapach:

najpierw wysunięcie - później wychylenie i opuszczenie.

To właśnie ta kombinacja odróżnia wysuwaną prowadnicę od zwykłej rolki samowypuszczającej.

Jak działa prowadnica z wysuwaną rolką?

Mechanizm najlepiej prześledzić od momentu, w którym kotwica znajduje się w pozycji transportowej.

Po wybraniu łańcucha kotwica spoczywa w prowadnicy. Ruchoma część mechanizmu znajduje się wtedy w pozycji cofniętej, dzięki czemu konstrukcja nie musi stale wystawać daleko przed dziób.

Podczas opuszczania następuje przesunięcie zespołu prowadzącego do przodu. Kotwica razem z rolką oddala się od powierzchni kadłuba.

Dopiero po uzyskaniu odpowiedniego wysunięcia geometria mechanizmu umożliwia jego wychylenie. Środek ciężkości kotwicy przemieszcza się przed punkt podparcia i kotwica może rozpocząć swobodne opadanie.

W modelach oferowanych przez Szopeneria.pl pracę ruchomego zespołu wspomagają siłowniki gazowe. W mniejszym wariancie zakres wysuwu wynosi około 120 mm, natomiast w większym około 170 mm.

Kilka lub kilkanaście centymetrów może wydawać się niewielką różnicą, dopóki nie spojrzymy na układ z boku. Na pionowym dziobie przesunięcie punktu opuszczania kotwicy o 12–17 cm może całkowicie zmienić tor jej ruchu względem kadłuba.

Wysunięcie to tylko połowa rozwiązania

Najciekawszą cechą takiego systemu nie jest samo przesuwanie prowadnicy.

Gdyby rolka jedynie przesuwała się poziomo, nadal trzeba byłoby w jakiś sposób zmusić kotwicę do opuszczenia pozycji spoczynkowej.

Dlatego konstrukcja łączy ruch liniowy z ruchem wychylnym.

Po wysunięciu zespołu poza dziób prowadnica może się przechylić. Kotwica przechodzi wtedy przez punkt równowagi i rozpoczyna opadanie.

Rozwiązanie ogranicza konieczność ręcznego wypychania kotwicy - czynności niewygodnej szczególnie w przypadku cięższych kotwic i wysokiego dziobu.

A co dzieje się podczas podnoszenia?

Cały proces odbywa się w odwrotnej kolejności.

Winda kotwiczna wybiera łańcuch, a kotwica zbliża się do rolki. Następnie zostaje przejęta przez ruchomy zespół prowadzący i wciągnięta do pozycji spoczynkowej.

Mechanizm wraca do położenia cofniętego, dzięki czemu kotwica jest przyciągana w stronę właściwej pozycji transportowej.

Ma to jeszcze jedną praktyczną zaletę: kotwica i łańcuch mogą być stabilniej utrzymywane podczas pływania, zamiast pozostawać na końcu bardzo długiej, nieruchomej prowadnicy.

Właściwe ułożenie kotwicy po wciągnięciu ogranicza jej niepożądane przemieszczanie się i poprawia geometrię prowadzenia łańcucha. Ostateczne zabezpieczenie kotwicy podczas żeglugi powinno jednak zawsze odpowiadać konstrukcji konkretnej instalacji - rolka nie zastępuje przewidzianego przez producenta stopera, blokady lub dodatkowego zabezpieczenia kotwicy.

Siłowniki gazowe - niewielki detal o dużym znaczeniu

Na zdjęciach wysuwanych prowadnic uwagę zwracają niewielkie siłowniki biegnące równolegle do bocznych części konstrukcji.

Nie są elementem dekoracyjnym.

Wspomagają i stabilizują ruch zespołu wysuwnego oraz wychylnego. Jest to szczególnie ważne, ponieważ mechanizm pracuje z masą kotwicy wynoszącą kilka, kilkanaście, a w większych systemach nawet kilkadziesiąt kilogramów.

Podobną koncepcję wykorzystuje Osculati w systemie Mr. Fantastic. Producent opisuje go jako prowadnicę wykorzystującą sprężyny gazowe do odsunięcia kotwicy od dziobu przed jej opuszczeniem, po czym ruch wychylny umożliwia automatyczne rozpoczęcie opadania.

o dobry punkt odniesienia, ponieważ pokazuje, że mamy do czynienia z osobną klasą osprzętu kotwicznego, a nie jedynie nietypowym kształtem standardowej rolki.

Osculati Mr. Fantastic - europejski punkt odniesienia

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów tej koncepcji jest rodzina Mr. Fantastic włoskiego Osculati.

W aktualnym katalogu Osculati występują wersje dla kotwic 7,5-10 kg, 10-15 kg oraz 20-30 kg. W zależności od modelu wysunięcie wynosi 130, 200 albo 220 mm. Producent wskazuje zastosowanie przede wszystkim na jednostkach z pionowym dziobem oraz współpracę z kotwicami Trefoil i konstrukcjami o podobnej geometrii.

W mniejszych modelach konstrukcja wykonana jest z blachy o grubości 5 mm, natomiast wersja 20-30 kg wykorzystuje blachę 8 mm.

o pokazuje, w jakim kierunku rozwija się ten segment wyposażenia: rolka dziobowa przestaje być biernym wspornikiem, a staje się elementem aktywnie sterującym geometrią ruchu kotwicy.

Wysuwane prowadnice dostępne w Szopeneria.pl

W ofercie Szopeneria.pl dostępne są dwa warianty, pozwalające dobrać system do różnych wielkości kotwic.

Wysuwana prowadnica do kotwic 4-10 kg

Mniejszy model przeznaczony jest do kotwic o masie od 4 do 10 kg i może współpracować m.in. z odpowiednio dopasowanymi kotwicami Bruce, Trefoil, Delta oraz konstrukcjami o podobnej geometrii.

Prowadnica wykonana jest ze stali nierdzewnej AISI 316. Jej mechanizm zapewnia wysunięcie około 120 mm. Długość przy wsuniętym mechanizmie wynosi około 550 mm, a długość całkowita około 640 mm. Podstawa montażowa ma około 390 mm długości, a szerokość profilu prowadnicy wynosi około 85 mm.

Zobacz wysuwaną prowadnicę kotwicy 4–10 kg AISI 316 w Szopeneria.pl

To interesujący wariant przede wszystkim dla mniejszych i średnich łodzi motorowych oraz jachtów, na których kotwica waży kilka kilogramów, ale kształt dziobu wymaga wyprowadzenia punktu jej opuszczania dalej przed kadłub.

Wysuwana prowadnica do kotwic 10-20 kg

Większa wersja została zaprojektowana dla kotwic 10-20 kg.

Tutaj zakres wysuwu zwiększono do około 170 mm. Całkowita długość prowadnicy wynosi około 850 mm, długość z mechanizmem wsuniętym około 680 mm, podstawa montażowa około 420 mm, a szerokość profilu około 95 mm. Konstrukcję wykonano z AISI 316 i blachy o grubości 5 mm. 

Zobacz wysuwaną prowadnicę kotwicy 10-20 kg AISI 316 w Szopeneria.pl

Jest to wariant przeznaczony do większych systemów kotwicznych, w których sama masa kotwicy sprawia, że ręczne wypychanie jej poza dziób staje się szczególnie niewygodne.

Dlaczego AISI 316 ma tutaj znaczenie?

Prowadnica kotwicy pracuje w jednym z najmniej przyjaznych miejsc na całej łodzi.

Jest regularnie zalewana wodą, ma kontakt z mokrym łańcuchem, solą, osadami i błotem nanoszonym przez kotwicę. Jednocześnie występują w niej ruchome połączenia i elementy poddawane obciążeniom.

Dlatego zastosowanie stali nierdzewnej AISI 316 jest szczególnie uzasadnione w osprzęcie pokładowym przeznaczonym do eksploatacji morskiej. Obie prowadnice dostępne w Szopeneria.pl wykonano właśnie z tego materiału.

Nie oznacza to oczywiście, że stal nierdzewna nie wymaga konserwacji. Po użytkowaniu w słonej wodzie warto spłukiwać mechanizm słodką wodą, usuwać osady z części ruchomych i okresowo kontrolować swobodę ich pracy.

Wysuwana prowadnica kontra klasyczna rolka samowypuszczająca

Na rynku dostępnych jest wiele rolek określanych jako self-launching. W typowym rozwiązaniu część prowadnicy jest zawieszona wahliwie. Po zwolnieniu łańcucha masa kotwicy powoduje jej wychylenie i rozpoczęcie opuszczania.

Taką zasadę stosują różni producenci. Przykładowo Maxwell opisuje swoją prowadnicę MAXset jako konstrukcję samowypuszczającą, która po całkowitym wybraniu osadza kotwicę w rolce i ogranicza jej ruch podczas pływania.

Dostępne są również prostsze prowadnice AISI 316 z zawiasowym zespołem wewnętrznym umożliwiającym samoczynne rozpoczęcie opuszczania.

Wysuwana prowadnica robi jednak coś więcej.

Przed rozpoczęciem wychylania zmienia położenie całego punktu podparcia kotwicy względem dziobu.

To zasadnicza różnica.

Klasyczna rolka samowypuszczająca:
wychyla kotwicę w stałym miejscu.

Prowadnica wysuwana:
najpierw odsuwa kotwicę od kadłuba, a dopiero później pozwala jej się wychylić.

Właśnie dlatego konstrukcja jest szczególnie interesująca na pionowych dziobach.

Nie tylko łodzie motorowe

Choć rozwiązanie naturalnie kojarzy się z nowoczesnymi łodziami motorowymi, jego zastosowanie nie musi się do nich ograniczać.

Ta sama zasada może być interesująca na jachcie żaglowym, jeżeli geometria dziobu, kosza dziobowego, sztagu i pokładu pozwala na prawidłowy montaż.

W przypadku jachtu żaglowego analiza przed montażem powinna być jednak szczególnie dokładna. Trzeba uwzględnić nie tylko kadłub, lecz również sztag, roler foka, kosz dziobowy, okucia, światła nawigacyjne oraz ewentualny bukszpryt.

Najważniejszy pozostaje rzeczywisty tor ruchu kotwicy.

Czy każda kotwica 10 kg będzie pasowała do prowadnicy 4-10 kg?

Nie.

Zakres masy jest bardzo pomocnym kryterium wstępnym, ale nie powinien być jedynym parametrem doboru.

Dwie kotwice ważące po 10 kg mogą mieć zupełnie inną długość trzonu, szerokość łap i położenie środka ciężkości.

Dlatego przed zakupem należy sprawdzić przede wszystkim geometrię kotwicy, jej trzon, sposób układania się w prowadnicy oraz ilość miejsca dostępną na dziobie.

Dotyczy to również kotwic Bruce, Delta i Trefoil. Informacja o kompatybilności z określonym typem nie oznacza automatycznie, że każda kotwica tego typu, dowolnego producenta, będzie pasowała bez sprawdzenia wymiarów. Szopeneria.pl również zwraca na to uwagę w opisach obu modeli.

Trzeba spojrzeć na cały system kotwiczny

Prowadnicy nie powinno się dobierać jako samodzielnego elementu.

Na dziobie współpracują ze sobą:

kotwica → prowadnica → łańcuch → ewentualny stoper → winda kotwiczna → komora łańcuchowa.

Każdy z tych elementów wpływa na pozostałe.

Szczególnie ważny jest kąt, pod jakim łańcuch schodzi z prowadnicy w kierunku koła łańcuchowego windy. Jeżeli po zamontowaniu nowej rolki geometria toru łańcucha będzie niewłaściwa, nawet bardzo dobra prowadnica nie rozwiąże wszystkich problemów.

Przed wykonaniem otworów montażowych warto więc przeprowadzić próbę „na sucho”: ustawić prowadnicę na pokładzie, umieścić w niej konkretną kotwicę i sprawdzić cały zakres ruchu.

Co sprawdzić przed montażem?

W przypadku wysuwanej prowadnicy pomiar powinien obejmować nie tylko miejsce zajmowane przez konstrukcję w pozycji spoczynkowej.

Trzeba sprawdzić również jej obrys po całkowitym wysunięciu i wychyleniu.

Należy zweryfikować miejsce pod podstawę, możliwość wykonania odpowiednio mocnego mocowania, przestrzeń pod pokładem dla śrub i podkładek, tor łańcucha do windy oraz przede wszystkim odległość kotwicy od kadłuba podczas całego cyklu.

W większym modelu Szopeneria.pl prowadnica osiąga około 850 mm długości całkowitej, podczas gdy w pozycji wsuniętej ma około 680 mm. Mniejsza ma odpowiednio około 640 i 550 mm.

Te różnice trzeba uwzględnić już na etapie projektowania instalacji.

Szczególnie ważne: obciążenia nie kończą się na masie kotwicy

Kotwica o masie 15 kg nie oznacza, że prowadnica będzie obciążona wyłącznie siłą odpowiadającą 15 kg.

Podczas pływania występują obciążenia dynamiczne powodowane ruchem jednostki, falowaniem oraz bezwładnością kotwicy i łańcucha. Dlatego bardzo ważny jest sposób przykręcenia konstrukcji do pokładu.

Mocowanie powinno przenosić obciążenia na odpowiednio przygotowaną strukturę dziobu. W zależności od konstrukcji łodzi może być potrzebna odpowiednia płyta lub duże podkładki wzmacniające pod pokładem.

W razie wątpliwości dotyczących konstrukcji laminatu lub sposobu mocowania warto skonsultować instalację ze stocznią albo doświadczonym instalatorem osprzętu pokładowego.

Dlaczego takie prowadnice pozostają produktem niszowym?

Rynek rolek kotwicznych jest bardzo szeroki, ale większość oferty stanowią konstrukcje znacznie prostsze: stałe rolki, prowadnice zawiasowe i klasyczne modele samowypuszczające.

Pełny mechanizm wysuwania + wychylania + wspomagania sprężynami lub siłownikami gazowymi jest znacznie bardziej skomplikowany.

Dobrym przykładem jest właśnie Osculati Mr. Fantastic. Aktualny katalog producenta przewiduje kilka wersji tego systemu, od modelu 7,5-10 kg z wysuwem 130 mm po wersję dla kotwic 20-30 kg z wysuwem 220 mm.

Wysuwana rolka wypełnia przestrzeń pomiędzy klasyczną prowadnicą a znacznie bardziej rozbudowanymi systemami chowania kotwicy.

Mały mechanizm, duża zmiana geometrii

Największą zaletę wysuwanej prowadnicy można sprowadzić do jednego słowa:

geometria.

Nie chodzi wyłącznie o wygodniejsze obracanie rolki. Mechanizm faktycznie zmienia miejsce, z którego kotwica jest opuszczana.

Na łodzi z dużym nawisem dziobowym może to nie być konieczne. Ale na jednostce z niemal pionową stewą dodatkowe 12, 17 czy 20 cm wysunięcia może decydować o tym, czy kotwica przechodzi bezpiecznie przed kadłubem.

I właśnie dlatego tego typu prowadnice są szczególnie interesujące w nowoczesnych jednostkach, których linia dziobu pozostawia niewiele miejsca pomiędzy kotwicą a laminatem.

Dwie wersje - jaki model wybrać?

Dla kotwic w przedziale 4-10 kg naturalnym punktem wyjścia jest mniejsza prowadnica z wysuwem około 120 mm.

Dla cięższych kotwic, szczególnie w przedziale 10-20 kg, przeznaczony jest większy model oferujący około 170 mm wysunięcia.