Z jakich materiałów wykonuje się liny szotowe? Poliester, Dyneema, Technora i inne włókna stosowane w żeglarstwie

Wybór materiału jest jednym z najważniejszych czynników decydujących o właściwościach liny żeglarskiej. To właśnie rodzaj zastosowanych włókien wpływa na wytrzymałość, wydłużenie, odporność na ścieranie, miękkość oraz komfort pracy podczas manewrowania żaglami.

Jeszcze kilkanaście lat temu większość jachtów wykorzystywała klasyczne liny poliestrowe. Obecnie producenci coraz częściej stosują nowoczesne włókna o bardzo wysokiej wytrzymałości, takie jak Dyneema®, Technora®, Vectran® czy Cordura®, które pozwalają znacząco poprawić parametry użytkowe lin szotowych.

Dzięki temu współczesne liny są lżejsze, bardziej odporne na rozciąganie i lepiej współpracują z nowoczesnym osprzętem pokładowym.

Lina poliestrowa - uniwersalne rozwiązanie dla większości żeglarzy

Najczęściej spotykanym materiałem wykorzystywanym do produkcji lin szotowych pozostaje poliester (PES). Jest to włókno cenione za bardzo dobry stosunek ceny do trwałości, dlatego znajduje zastosowanie zarówno na jachtach śródlądowych, jak i morskich.

Do największych zalet lin poliestrowych należą:

• wysoka odporność na promieniowanie UV,
• dobra odporność na wilgoć i wodę morską,
• niewielka chłonność wody,
• dobra odporność na ścieranie,
• łatwa pielęgnacja,
• atrakcyjna cena.

Liny poliestrowe doskonale sprawdzają się jako szoty foka, szoty grota, liny cumownicze oraz wiele innych elementów olinowania ruchomego.

Ich wadą jest większe wydłużenie pod obciążeniem w porównaniu z linami wykonanymi z włókien HMPE, takich jak Dyneema. W zastosowaniach turystycznych nie stanowi to jednak problemu i dla większości żeglarzy będzie to najlepszy wybór.

Dyneema® - materiał klasy premium

Jeżeli zależy Ci na maksymalnej precyzji prowadzenia żagli oraz minimalnym wydłużeniu liny, warto zwrócić uwagę na modele wyposażone w rdzeń wykonany z włókien Dyneema®.

Dyneema należy do grupy włókien HMPE (High Modulus Polyethylene) i od wielu lat jest uznawana za jeden z najlepszych materiałów stosowanych w produkcji lin żeglarskich.

Najważniejsze zalety Dyneemy:

• bardzo wysoka wytrzymałość przy niewielkiej średnicy,
• minimalne wydłużenie,
• bardzo niska masa,
• odporność na działanie wilgoci,
• odporność na większość substancji chemicznych,
• doskonała trwałość.

Liny z rdzeniem Dyneema są szczególnie polecane jako:

• szoty regatowe,
• fały,
• odciągi,
• liny pracujące pod dużym obciążeniem.

Czym różnią się Dyneema SK75, SK78 i SK99?

Osoby poszukujące profesjonalnych lin często spotykają oznaczenia SK75, SK78 lub SK99. Oznaczają one kolejne generacje włókien Dyneema.

Dyneema SK75

To klasyczna wersja stosowana od wielu lat w żeglarstwie. Charakteryzuje się bardzo wysoką wytrzymałością oraz niewielkim wydłużeniem.

Dyneema SK78

Oferuje podobną wytrzymałość, ale znacznie lepiej zachowuje swoje właściwości podczas długotrwałego obciążenia. Dzięki zwiększonej odporności na pełzanie (creep) jest obecnie jednym z najczęściej stosowanych włókien w linach premium.

Dyneema SK99

Najbardziej zaawansowana odmiana Dyneemy. Wyróżnia się jeszcze większą wytrzymałością, co pozwala uzyskać lżejsze liny przy zachowaniu tych samych parametrów. Włókna SK99 stosowane są przede wszystkim w żeglarstwie regatowym i na dużych jednostkach morskich.

Technora® - odporność na wysokie temperatury i ścieranie

Technora jest włóknem aramidowym wykorzystywanym przede wszystkim w najbardziej wymagających zastosowaniach.

Dodatek Technory do oplotu zwiększa:

• odporność na ścieranie,
• odporność na temperaturę,
• trwałość podczas intensywnej pracy w stoperach.

Z tego względu liny z Technorą często wybierane są przez regatowców oraz właścicieli jachtów morskich.

Vectran® - stabilność wymiarowa pod obciążeniem

Vectran jest włóknem o bardzo niskim wydłużeniu i wysokiej stabilności wymiarowej.

Choć stosowany jest rzadziej niż Dyneema, doskonale sprawdza się w linach wymagających wyjątkowej precyzji.

Najczęściej wykorzystywany jest w:

• fałach,
• odciągach,
• specjalistycznym olinowaniu regatowym.

Cordura® - większa odporność na zużycie

Niektóre nowoczesne liny posiadają oplot wzbogacony włóknami Cordura.

Ich zadaniem jest zwiększenie odporności na:

• ścieranie,
• zgniatanie,
• intensywną pracę w kabestanach,
• częste zaciskanie w stoperach.

To rozwiązanie spotykane jest przede wszystkim w linach przeznaczonych do intensywnej eksploatacji.

Dlaczego nowoczesne liny wykorzystują kilka rodzajów włókien?

Najlepsze liny żeglarskie bardzo rzadko wykonywane są z jednego materiału.

Producenci łączą zalety różnych włókien, aby uzyskać możliwie najlepsze właściwości użytkowe.

Przykładowo:

• rdzeń wykonany z Dyneemy odpowiada za wysoką wytrzymałość i minimalne wydłużenie,
• oplot poliestrowy zapewnia wygodny chwyt oraz odporność na promieniowanie UV,
• dodatek Technory zwiększa odporność na ścieranie.

Takie rozwiązania spotykamy w linach klasy premium przeznaczonych zarówno do żeglarstwa regatowego, jak i wymagającego cruising'u.

Rdzeń i oplot - dlaczego oba elementy są równie ważne?

Współczesne liny szotowe mają zazwyczaj konstrukcję podwójnie plecioną.

Składają się z:

• rdzenia,
• oplotu.

Choć większość użytkowników zwraca uwagę głównie na wygląd zewnętrzny liny, to właśnie rdzeń odpowiada za jej wytrzymałość.

Rdzeń

Rdzeń przenosi większość obciążeń występujących podczas pracy.

Może być wykonany z:

• poliestru,
• Dyneemy,
• Vectranu,
• mieszanek włókien.

Od rodzaju rdzenia zależy:

• wytrzymałość,
• wydłużenie,
• masa liny.

Oplot

Oplot pełni kilka funkcji jednocześnie.

Chroni rdzeń przed uszkodzeniami mechanicznymi, zapewnia odpowiednią przyczepność w dłoniach oraz odpowiada za prawidłową współpracę z kabestanami i stoperami.

Dobry oplot powinien być:

• miękki,
• odporny na ścieranie,
• odporny na promieniowanie UV,
• łatwy do uchwycenia nawet mokrą dłonią.

Splot liny - dlaczego ma znaczenie?

Jednym z parametrów często pomijanych podczas zakupu jest konstrukcja oplotu.

Tymczasem liczba splotów wpływa na:

• elastyczność,
• trwałość,
• miękkość,
• wygląd,
• komfort pracy.

Oplot 16-splotowy

Najprostsza konstrukcja, spotykana głównie w podstawowych linach użytkowych.

Oplot 24-splotowy

Najczęściej stosowany w linach cruisingowych. Łączy wysoką trwałość z dobrym komfortem użytkowania.

Oplot 32-splotowy

Zapewnia większą miękkość i lepszą współpracę z kabestanami oraz stoperami.

Oplot 48-splotowy

Stosowany głównie w linach klasy premium. Charakteryzuje się bardzo gładką powierzchnią, wysoką odpornością na ścieranie i wyjątkowym komfortem użytkowania.

Jak dobrać odpowiedni splot?

Nie istnieje jeden uniwersalny wybór.

Jeżeli pływasz rekreacyjnie, bardzo dobrze sprawdzą się liny z oplotem 24- lub 32-splotowym.

Osoby startujące w regatach oraz właściciele większych jednostek często wybierają bardziej zaawansowane konstrukcje z rdzeniem Dyneema i oplotem o zwiększonej odporności na ścieranie.

Czy warto kupować najtańsze liny?

Cena jest ważnym kryterium, jednak w przypadku lin szotowych nie powinna być jedynym wyznacznikiem.

Lina pracuje codziennie pod dużym obciążeniem i ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo oraz komfort żeglugi.

Tańsze modele mogą być odpowiednie do okazjonalnego użytkowania, jednak przy intensywnej eksploatacji warto rozważyć zakup liny wykonanej z lepszych materiałów i wyposażonej w bardziej zaawansowany oplot. W dłuższej perspektywie oznacza to większą trwałość, wygodniejszą obsługę oraz rzadszą konieczność wymiany.

W kolejnej części poradnika omówimy:

• jak dobrać średnicę liny szotowej do wielkości jachtu,
• jaka długość szotów będzie odpowiednia,
• różnice pomiędzy linami cruisingowymi i regatowymi,
• szczegółowe porównanie najważniejszych producentów lin żeglarskich, takich jak Gleistein, Robline, Marlow, Liros, Gottifredi Maffioli, Lanex, Cousin Trestec, Teufelberger i Kingfisher,
• praktyczne wskazówki dotyczące eksploatacji, konserwacji i wymiany lin szotowych.